Indeks   Dzisiaj   Kult.materialna   Hafty   Kuchnia   Kult.duchowa   Bajki   Rok obrz璠owy   Rok w przys這wiach   WWW
 
HAFTY KASZUBSKIE

Haft 簑kowski     Haft wejherowski     Haft borowiacki     Technika haftowania     Z這tog這wie



  Oto wzory i motywy najstarszej na Kaszubach, 簑kowskiej szko造 haftu, zapocz徠kowanej przez norbertanki, oko這 1209 roku sprowadzone do 真kowa przez ksi璚ia M軼iwoja I z pozna雟kiego Strzelna. Zakonnice 簑kowskie, kt鏎e dobrze si zapisa造 w historii Pomorza Wschodniego, mi璠zy innymi zajmowa造 si haftem. O ich kunszcie 鈍iadczy do dzi bogaty zbi鏎 szat liturgicznych z wiek闚 XVII i XVIII zachowany w skarbcu poklasztornego ko軼io豉, udost瘼niany do oglqdania.

Mniszki prowadzi造 przy klasztorze szko喚 dla panien z dwor闚 szlacheckich i dom闚 patrycjatu gda雟kiego, r闚nie dziewcz皻a pozostaj帷e pod ich opiek ucz帷 haftu. Tradycje hafciarskie kontynuowa造 takie po kasacie klasztoru, w 1834 roku, ostatnie z zakonnic, pozostawione na do篡wociu.

Uczennicami ich by造 ju jednak nie szlachcianki, a dziewczyny z okolicznych wiosek. Te za wzory, wyszywane ongi jedwabiem i szychem na at豉sach i aksamitach, przenosi造 barwionymi domowym sposobem ni熤i na szare, lniane p堯tno.

Od innych szk馧: wdzydzkiej, wejherowskiej i puckiej, haft 簑kowski r騜ni si nie tylko przewag kolorytu niebieskiego, ale r闚nie pewn pow軼i庵liwo軼i, chcia這by si powiedzie - elegancj.

W hafcie 簑kowskim wyst瘼uje siedem kolor闚: trzy niebieskie, czerwony, zielony, 鄴速y i czarny.

Wyj徠ek stanowi motyw r騜y, na naszych planszach niebieski, kt鏎y mo積a wyszywa nici czerwon cieniuj帷 nat篹enie barwy.

Nie s oboj皻ne odcienie kolor闚 - niebieskie powinny by z lekk domieszk ultramaryny i od bladoniebieskiego nat篹a si do granatu, czerwie nie powinna by zbyt jaskrawa, raczej z dodatkiem karminu, ziele musi by nie za jasna i lekko zgni豉, 鄴單 s這neczna, a czer smolista.

pocz徠ek        

Haft wejherowski ma tradycje najm這dsze, odmienne nie tylko od 簑kowskich, ale r闚nie od wdzydzkich, kt鏎e w pierwszych latach dwudziestego stulecia stworzy豉 穎na nauczyciela we Wdzydzach, malarka Teodora Gulgowska.

Wejherowo sw鎩 odmienny haft zawdzi璚za Franciszce Majkowskiej (zm.1967), siostrze wybitnego pisarza i dzia豉cza kaszubskiego Aleksandra Majkowskiego, kt鏎emu towarzyszy豉 przez d逝gie lata w jego pracy dla Kaszub. Franciszka Majkowska prowadzi豉 kursy haftu kaszubskiego i przyczyni豉 si do popularyzacji kaszubskiej sztuki ludowej poprzez organizacj wielu wystaw.

Hafty kaszubskie szko造 wejherowskiej s, podobnie jak 簑kowskie czy puckie, siedmiobarwne, z tym jednak, 瞠 niekt鏎e z tradycyjnych barw maj tu inne odcienie.
Kolor czerwony powinien by jak najbardziej intensywny, nawet jaskrawy, a kolor 鄴速y - cytrynowy, a nie s這neczno-z這ty. Poza tym obowi您uj, tak jak gdzie indziej, trzy kolory niebieskie - od jasnoniebieskiego do granatu, kolor zielony - nie za jasny, lekko zgni造, oraz smolisty kolor czarny.

O odmienno軼i haft闚 wejherowskich decyduj te inne proporcje kolorystyczne: znacznie wi璚ej w nich 鄴販i i czerwieni ni w haftach z Pucka czy 真kowa. Inne s zestawienia kolor闚 (np. 陰czy si we wzorze tulipana kolor niebieski z 鄴速ym). Wejherowskie serwety odr騜niajq si tak瞠 stylizacjq rysunku niekt鏎ych motyw闚, szczeg鏊n r騜norodno軼i li軼i (np. d瑿u, bor闚ek, pokrzywy) i "cieniowaniem" r騜nymi kolorami przede wszystkim ga陰zek i 這dyg.

W og鏊nym wyrazie haft wejherowski, mimo pozostawania przy siedmiobar- wnym schemacie, jest bardziej kolorowy, chcia這 by si powiedzie - weso造.

 

pocz徠ek        



  Haft szko造 borowiackiej - popularny na terenach Bor闚 Tucholskich, wywo- dzi si ca趾owicie z haftu kaszubskiego. Wszystkie jego elementy s w rysunku identyczne z haftami szko造 wdzydzkiej, za r騜ni si od nich kolorami.

Jako najbardziej reprezentatywne, "czyste" w swym wyrazie, uzna trzeba bez w徠pienia wzory skomponowane przez Honorat Bloch, prekursork tej szko造. Charakteryzuj si one bardzo ujednolicon i sharmonizowan gam odcieni barw 鄴速ych, pomara鎍zowych i ciemnobe穎wych. Najcz窷ciej stosowane motywy to: rozeta, serce, tulipan, s這necznik, p彗 i chaber.

Haft ten wyr騜nia si p造nnymi liniami rysunku, dzi瘯i czemu sprawia wra瞠nie mi瘯ko軼i i lekko軼i. Konsekwencja w stosowaniu tych zasad przyczyni豉 si do stworzenia wyrazistego stylu, o wysokich warto軼iach estetycznych.

pocz徠ek    

Technika haftu kaszubskiego jest dosy prosta. Podstawowym jest 軼ieg angielski, zwany przez hafciarki ludowe "p豉skim". υdygi kwiat闚, w御y, obw鏚ki wok馧 wisienek i innych motyw闚 wykonuje si 軼iegiem wodnym, siatki - 軼iegiem "Janina", a punkty, kt鏎e hafciarki na Kaszubach nazywaj "piegami" - w瞛e趾ami.

Na lewej stronie p堯tna wz鏎 powinien wyglqda prawie identycznie jak na prawej, nie pl徠a si w sup豉ch i w瞛豉ch. W豉郾ie ta lewa strona jest najlepszym sprawdzianem technicznym umiej皻no軼i hafciarki, lub hafciarza, bo na Kaszubach trafiaj si r闚nie znakomicie wyszywaj帷y m篹czy幡i.

Brzegi haft闚 kaszubskich wyka鎍za si najcz窷ciej mere磬 z zak豉dem zale積ym od wielko軼i serwety, o szeroko軼i od 1,5 do 4 cm. Serwetki czy bie積iki mo積a r闚nie wyka鎍za 軼iegiem angielskim ("p豉skim") lub fr璠zlami, stosowanymi te przy poduszkach i makatach, lecz s one mniej praktyczne w praniu. Hafciarki tucholskie ch皻nie wyka鎍zaj swoje serwety z szarego p堯tna szyde趾owan koronk z grubej, r闚nie lnianej nici.

Hafty z這te bardzo pi瘯nie prezentuj si na szarym p堯tnie, ale w przypadku u篡cia p堯tna bia貫go nie trac uroku. Szale i chusty wykonywa mo積a na suknie bia造m lub czarnym, s nadzwyczaj efektowne.

pocz徠ek        

Kaszubki na g這wach nosi造 haftowane czepce, czyli z這tog這wia, albo z這tnice. Ten rodzaj nakrycia g這wy by znany w Europie ju od XIV wieku, a I po這wie XIX wieku by jeszcze w powszechnym u篡ciu prawie na wszystkich ziemiach Polski.

Starsze Kaszubki z dum nosi造 je w niedziele i 鈍ieta jako najgodniejsze nakrycie siwych w這s闚, a dla m這dych - pozosta造 jako wspomnienie najefektowniejszej cz窷ci stroju ich matek i bab.

Nazwa "z這tog這wie" pochodzi od materii przetykanej z這t nici. Szyte by這 z aksamitu, jedwabiu, brokatu lub sukna, w kolorze czarnym, granatowym, niebieskim, ceglastym lub sepii. Brzegi obszywano delikatna koronk ze z這tych lub czarnych, jedwabnych nici.

O pi瘯nie czepca decydowa przede wszystkim jego wykwintny haft: z這t, srebrn, rzadziej jedwabn nici. Motywy zdobnicze by造 na og馧 typu ro郵innego.

Dawniej wykonywano je w pracowniach klasztornych 真kowa i 畝rnowca, p騧niej w rejonowych 鈍ieckich o鈔odkach hafciarstwa. Z這tog這wie by這 bardzo kosztowne, cena jego by豉 pr闚nywalna z cen jednej krowy
(do 10 talar闚).

  Kaszubka w od鈍i皻nym stroju regionalnym, ze z這tog這wiem, demonstruje pi瘯nie haftowane serwety
Hafty na z這tog這wiach kaszubskich

pocz徠ek        

毒鏚貫m dla opracowania tekstu i dla rysunk闚 by造
wydawnictwa Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego Oddzia逝 Miejskiego w Gda雟ku:

  • Teczki haftu kaszubskiego szko造: 簑kowskiej, wejherowskiej i borowiackiej, 1974-75r
    z komentarzami autorstwa: Izabelli Trojanowskiej i Kazimierza Ostrowskiego.
  • Katalog wystawy "Haft kaszubski" Wojciecha B豉szkowskiego - 1965r.

powr鏒